Rijksmonumenten

In Nieuwegein staan 101 Rijksmonumenten. Ze zijn vooral te vinden in de oude dorpskernen Jutphaas en Vreeswijk. Maar ook in het voormalige buitengebied herinneren buitenplaatsen en kastelen, boerderijen, forten en batterijen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie aan het rijke verleden van Nieuwegein.

In Jutphaas bestaan de Rijksmonumenten vooral uit woonhuizen, winkelpanden, kerken en scholen. In Vreeswijk zijn daarnaast een aantal sluizen aangewezen als Rijksmonument.

Rijksmonument Nedereindseweg 405

Rijksmonumenten zijn van nationaal belang vanwege een aantal bijzondere eigenschappen:

  • cultuurhistorische waarde;
  • gebouwd in een bepaalde bouwstijl;
  • onderdeel van een complex;
  • bijzonder militair gebouw of object;
  • bijzondere oorspronkelijke functie of bouwstijl;
  • de hoofdvorm of bouwkundige details zijn nog intact.

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed wijst de Rijksmonumenten in Nederland aan. De buitenkant en binnenkant worden beschermd binnen de Erfgoedwet.

In Nieuwegein staan 101 Rijksmonumenten. Kijk voor meer informatie over de monumenten in het Rijksmonumentenregister.

Rijksmonumenten in Nieuwegein
NummerAdresNaam
1Betonnen werken en sluis Lekkanaal NHWDuiker
2Betonnen werken en sluis Lekkanaal NHW
– Voorhavendijk 2
Mitrailleurkazemat
3Betonnen werken en sluis Lekkanaal NHWSchutsluis
4Betonnen werken en sluis Lekkanaal NHWDamsluis
5Betonnen werken en sluis Lekkanaal NHWSchotbalkenloods
6Betonnen werken en sluis Lekkanaal NHWV.I.S. kazematten
7Betonnen werken en sluis Lekkanaal NHWGietstalen koepelkazemat
8Dorpsstraat 53Zaalkerk met 2 gedenkstenen
9Dorpsstraat 54Pand met lijstgevel
10Dorpsstraat 57, 58, 59Parochiehuis, conciërgewoning en
fröbelschool St. Jan
11Fort Jutphaas 1, 3, 5, 7Fort bij Jutphaas – aardwerken, gracht,
buitenoevers en wegen
12Fort Jutphaas 1, 3, 5, 7Fort bij Jutphaas – reduit A
13Fort Jutphaas 1, 3, 5, 7Fort bij Jutphaas – remise B
14Fort Jutphaas 1, 3, 5, 7Fort bij Jutphaas – remise C
15Fort Jutphaas 1, 3, 5, 7Fort bij Jutphaas – bergplaats D
16Fort Jutphaas 1, 3, 5, 7Fort bij Jutphaas – bergplaats E
17Fort Jutphaas 1, 3, 5, 7Fort bij Jutphaas – brug
18Fort Jutphaas 1, 3, 5, 7Fort bij Jutphaas – damsluis D
19Fort Jutphaas 1, 3, 5, 7Fort bij Jutphaas – damsluis E
20Fort Jutphaas 1Fort bij Jutphaas - fortwachterswoning
21Fort Vreeswijk 1, 1A, 1B, 1C, 2, 3, 4Fort Vreeswijk – aardwerken, gracht, enveloppe, wegen en landsgrond
22Fort Vreeswijk 1, 1A, 1B, 1C, 2, 3, 4Fort Vreeswijk – Fortwachterswoning
23Fort Vreeswijk 1, 1A, 1B, 1C, 2, 3, 4Fort Vreeswijk – artillerieloods
24Fort Vreeswijk 1, 1A, 1B, 1C, 2, 3, 4Fort Vreeswijk – munitiebergplaats D
25Fort Vreeswijk 1, 1A, 1B, 1C, 2, 3, 4Fort Vreeswijk – stenen bergloods
26FrederiksoordRijkshulpschutsluis of Spuisluis
27Geinoord 12Boerderij Warsenhoeck met bakhuis
28Geinoord 10Wipwatermolen Oudegein
29Herenstraat 10, 11Werk-woonhuis met kroonlijst
30Herenstraat 12Woonhuis met kroonlijst
31Herenstraat 14Woonhuis begin
32Herenstraat 18Gerechtsgebouw
33Herenstraat 19Woonhuis
34Herenstraat 37, 38Woonhuis
35Herenstraat 48Woonhuis, smederij
36Herenstraat 50Onderwijzerswoning
37Herenstraat 7Woonhuis
38Herenstraat 71AMolen De Batavier
39Herenstraat 73, 74Woonhuis De Doorslag
40Herenstraat 8Boerderij – woonhuis
41Herenstraat 9a t/m 9fRaadhuis Jutphaas
42Hooglandse Jaagpad 5Watertoren
43Kerkveld (bij)Archeologisch monument
44Kerkveld 56Kerkhof met resten van kerkgebouw en toren
45Koninginnenlaan 1Pastorie Sint Barbarakerk
46Koninginnenlaan 3Sint Barbarakerk
47Koninginnenlaan 28Opzichterswoning Hoog Sandveld
48KoninginnensluisKoninginnensluis
49KoninginnensluisEmmabrug
50Koninginnensluis 1
t/m 7
Arbeiderswoningen
51Nedereindseweg 3Zaalkerk met orgel
52Nedereindseweg 10, 12Boerderij Veelust
53Nedereindseweg 112, 114Pastorie
54Nedereindseweg 116Boerderij Zuilenstein
55Nedereindseweg 302Boerderij
56Nedereindseweg 403Boerderij De Batau
57Nedereindseweg 405Boerderij Geinhof
58Oude SluisDubbele schutsluis met ophaalbrug en
schotbalkenloods
59Oude Sluis 12Schotbalkenloods
60Oude Sluis 13Sluiswachterswoning
61Oudegein 1
(onderdeel 1)
Landhuis Oudegein – hoofdgebouw
62Oudegein 1 (bij)
(onderdeel 2)
Landhuis Oudegein – tuin en parkaanleg
63Oudegein 2
(onderdeel 3)
Landhuis Oudegein – boerderij
64Oudegein 4
(onderdeel 4)
Landhuis Oudegein – bouwhuis
65Oudegein 1 (bij)
(onderdeel 5)
Landhuis Oudegein – hek en brug
66Oudegein 1 (bij)
(onderdeel 6)
Landhuis Oudegein – brug en hek
67Oudegein 1 (bij)
(onderdeel 7)
Landhuis Oudegein – brug
68Oudegein 1 (bij)
(onderdeel 8)
Landhuis Oudegein – werkplaats
69Oudegein 1 (bij)
(onderdeel 9)
Landhuis Oudegein – stal
70Oudegein 1 (bij)
(onderdeel 10)
Landhuis Oudegein – moestuinmuur
71Overeindseweg bij 25Batterij aan de Overeindseweg – bergplaats-wachthuis B
72Overeindseweg bij 25Batterij aan de Overeindseweg – bergplaats-gebouw C
73Overeindseweg bij 25Batterij aan de Overeindseweg –remisegebouw E
74Overeindseweg bij 25Batterij aan de Overeindseweg –
mitrailleurkazemat
75Overeindseweg bij 25Batterij aan de Overeindseweg –
artillerieloods-gebouw A
76Overeindseweg bij 25Batterij aan de Overeindseweg –
fortwachterswoning-gebouw B
77Overeindseweg bij 25Batterij aan de Overeindseweg –
schotbalkkering/sluis
78Overeindseweg bij 25Batterij aan de Overeindseweg – brug
79Overeindseweg bij 25Batterij aan de Overeindseweg –
koepelkazemat
80Overeindseweg bij 25Batterij aan de Overeindseweg –
inundatiekanaal en weg
81Overeindseweg bij 25Batterij aan de Overeindseweg –
tankversperring
82Overeindseweg bij 25Batterij aan de Overeindseweg –
onvoltooide groepsschuilplaatsen
83Overeindseweg bij 25Batterij aan de Overeindseweg –
aardwerken met emplacementen en wal
84Prins Clausstraat 2
t/m 52
Schippersinternaat
85Prins Hendriklaan 11, 12Directeurswoning schippersinternaat
86Prinses BeatrixsluisPrinses Beatrixsluis
87Rond het Fort 22Buitenplaats Rijnhuizen – noordelijke Bouwhuis
88Rond het Fort 22Buitenplaats Rijnhuizen – zuidelijke Bouwhuis
89Rond het Fort 22 (bij)Buitenplaats Rijnhuizen – tuinaanleg
90Rond het Fort 22 (bij)Buitenplaats Rijnhuizen – brug
91Rond het Fort 22 (bij) - onderdeel 5Buitenplaats Rijnhuizen – tuinschuur
92Rond het Fort 22 (bij) - onderdeel 6Buitenplaats Rijnhuizen – brug
93Rond het Fort 22 (bij) - onderdeel 7Buitenplaats Rijnhuizen – hek
94Rond het Fort 22 (bij) - onderdeel 8Buitenplaats Rijnhuizen – theehuisje
95Rond het Fort 22,
Edisonbaan 14 (hek)
Buitenplaats Rijnhuizen – kasteel
96Utrechtsestraatweg
11, 12
Boerderij
97Utrechtsestraatweg 3, 4, 4a, 5, 5aKlooster (De Lantaern)
98Utrechtsestraatweg 7Kerk met orgel, klok en uurwerk, begraafplaats met dodenlantaarn
99Utrechtsestraatweg 9

Villa Johanna

100Utrechtsestraatweg
bij 8
Hek
101Lekkanaaldijk /
Vuilcopsekanaaldijk
(bij)
Plofsluis
Oude Sluis in Vreeswijk

Het indrukwekkende sluizencomplex van Vreeswijk bestaat uit meerdere monumenten. Na de aanleg van de Nieuwe Vaart groeide bij de uitmonding in de Lek de handelsnederzetting Vreeswijk. Hier werd de eerste schutsluis (een voorganger van de Oude Sluis aan de Dorpsstraat) door de stad Utrecht aangelegd in 1373. Een extra buitendijkse kolk werd aangelegd rond 1562. De Rijkshulpschutsluis aan het Fredriksoord werd in 1817-1818 aangelegd als tijdelijke noodsluis, omdat de Oude Sluis werd verbouwd.

Met de aanleg van het Merwedekanaal werd de Koninginnensluis toegevoegd aan Vreeswijk, en groeide het handelsdorp met de ontwikkeling van de Handelskade. De aanleg van het Amsterdam-Rijnkanaal betekende het einde van de rol van deze sluizen voor de beroepsvaart. Nu hebben ze een belangrijke recreatieve en toeristische waarde. De Prinses Beatrixsluis verwerkt nu de beroepsvaart.

Fort Jutphaas

Deze verdedigingslinie werd tussen 1815 en 1885 aangelegd als aanvulling op de Oude Hollandse Waterlinie. Utrecht werd zo toegevoegd aan het te verdedigen gebied.

Verspreid over Nieuwegein liggen verschillende onderdelen van de linie: Fort Vreeswijk, Fort Jutphaas en het werk aan de Overeindseweg. De helft van dit werk is verdwenen toen het Amsterdam-Rijnkanaal werd verbreed. Langs het Lekkanaal ligt een aantal kazematten.

In de Nota Belvedere uit 1999 is de Nieuwe Hollandse Waterlinie als enige nationale project opgenomen. Uitgangspunt van deze nota is 'behoud door ontwikkeling'. Door een onderdeel een functie te geven, blijft het behouden.

De Nieuwe Hollandse Waterlinie staat op de voorlopige wereld-erfgoedlijst van UNESCO, als uitbreiding van de Stelling van Amsterdam.

Wilt u een Rijksmonument onderhouden of restaureren? Dan heeft u bijna altijd een omgevingsvergunning nodig. Kijk voor meer informatie bij Monument verbouwen